Türkiye’nin demir-çelik sektörü, Dünya Bankası destekli SAYEM 1833 projesiyle yerli ve yüksek verimli AC tahrik sistemlerine geçiyor. Enerji ve karbon emisyonu düşecek.
Türkiye’nin demir-çelik sektöründe enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda kritik bir adım atıldı. Dünya Bankası desteğiyle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında, WAT Motor liderliğindeki 8 paydaşlı bir konsorsiyum, demir-çelik haddehanelerinde kullanılan DC tahrik sistemlerini yüksek verimli yerli ve milli AC sistemlerine dönüştürecek bir teknolojik program başlattı. Bu dönüşüm, enerji tüketimi ve karbon emisyonlarını önemli ölçüde düşürmeyi hedefliyor.
Ürünleştirme Programı, WAT Motor yürütücülüğünde üç ana ürün geliştirme projesini içeriyor. WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor, AC dönüşüm için verimlilik odaklı motor ailesi geliştirecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor, yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturacak. PGR ile Toprakkale Sac ise ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı projelerini yürütecek.
Programın temel hedeflerinden biri, mevcut DC motor sistemlerinin yüzde 82-88 seviyelerinde kalan verimliliğini, geliştirilecek senkron motor tabanlı tahrik sistemleriyle yüzde 96,5 ve üzerine çıkarmaktır. Bu sayede hem enerji tüketimi hem de karbon emisyonları önemli ölçüde azalacak, aynı zamanda bakım ihtiyacı düşerek işletme sürekliliği artacaktır.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle modern haddehane uygulamalarının ihtiyaçlarına uygun şekilde tasarlanacak. Ayrıca, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayabilecek ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak geliştirilecek. Bu, motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini kapsayan bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturacak.
Sanayi ve üniversitelerdeki yetenekleri bir araya getiren bu AR-GE ve ürünleştirme çalışması, Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesini geliştirmeyi amaçlıyor. Program sonunda ortaya çıkacak yerli ve özgün teknolojilerin Türkiye sanayisinde kullanılması ve küresel pazarlarda rekabetçi ürünlere dönüşerek ihracat potansiyeli taşıması bekleniyor.
Avrupa Birliği’nin uygulamaya aldığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılmasını küresel ticaret açısından kritik hale getirmiştir. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile güçlü ticaret ilişkileri ve demir-çelik ürünlerinin önemli bir bölümünün Avrupa pazarına ihraç edilmesi, üretim süreçlerindeki teknolojilerin karbon ayak izini stratejik bir rekabet unsuru haline getirmektedir.
Enerji verimliliği yüksek ve düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş yapamayan tesisler, önümüzdeki dönemde ihracat pazarlarında maliyet baskısıyla karşılaşabilir. Bu çerçevede, sanayi üretiminde kullanılan elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, enerji maliyetlerini düşürmenin yanı sıra sürdürülebilir üretim ve ihracat rekabetçiliğinin korunması açısından stratejik bir gerekliliktir.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin en enerji yoğun sanayi alanlarından biridir. Sektör, Türkiye’nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık yüzde 22’sini oluşturmaktadır. Bu durum, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin verimliliğini artırmayı hem enerji maliyetlerini düşürmek hem de karbon emisyonlarını azaltmak açısından büyük önem taşımaktadır.
Türkiye’deki birçok haddehanede kullanılan yüksek güçlü elektrikli tahrik sistemleri, halen eski nesil DC motor tabanlı teknolojilerle çalışmaktadır. Bu DC motorlar, geçmişte bazı avantajlar sunsa da yüksek bakım ihtiyacı, düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüzün sürdürülebilirlik hedefleri için sınırlılıklar oluşturmaktadır.
Son yıllarda elektrik makineleri ve güç elektroniği teknolojilerindeki gelişmeler, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemlerini demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif haline getirmiştir. Özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, yüksek enerji verimliliği, düşük bakım ihtiyacı ve gelişmiş kontrol kabiliyeti sayesinde modern tesislerde yaygınlaşmaktadır.
Bu ihtiyaçtan hareketle kurgulanan Ürünleştirme Programı, demir-çelik sektöründeki haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi hedeflemektedir. Program kapsamında geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini bütüncül bir yaklaşımla ele alarak entegre bir sistem sunacaktır.
