Türkiye’de diyabetli erişkinlerin yaklaşık %45,5’i, yani 4,37 milyon kişi hastalığının farkında değil. Uzmanlar, yaşam tarzı değişikliklerinin önemine dikkat çekiyor.
Dünya Diyabet Günü dolayısıyla açıklama yapan Doç. Dr. Mustafa Akarsu, Türkiye’de diyabetin giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirtti. Akarsu, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) 2025 verilerine göre Türkiye’deki diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5’inin, yani 4,37 milyon kişinin, hastalığının farkında olmadığını açıkladı.
2010 TURDEP-II çalışmasına göre Türkiye’de diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak belirlenmişti. Güncel verilere göre ise 20-79 yaş arası yaklaşık 10 milyon kişi diyabetle yaşıyor. Bu oran, erişkin nüfusun yüzde 16-17’sine denk geliyor. Avrupa Birliği ülkelerinde diyabet sıklığı ortalama yüzde 9,8 iken, Türkiye’nin diyabet yükü yüksek ülkeler arasında yer alması dikkat çekiyor.
Diyabetin yaygınlaşmasında yaşam biçimindeki değişimlerin rolü büyük. Geleneksel aktif yaşamın yerini masa başı çalışma, hazır gıdalar ve azalan fiziksel aktivite aldı. Türkiye’nin geleneksel mutfağının sağlıklı besinler açısından avantajlı olmasına rağmen, beyaz ekmek, rafine un ürünleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketimindeki artış metabolik riskleri yükseltiyor. Büyük şehirlerdeki uzun ulaşım süreleri, düzensiz çalışma saatleri ve yetersiz yürüyüş alanları da fiziksel aktiviteyi zorlaştırıyor.
Akarsu, diyabetin sadece beslenme ve sporla açıklanamayacağını, ekonomik koşullar, eğitim düzeyi, çevre ve çalışma şartlarının da etkili olduğunu vurguladı. Hastalığın artık sadece ileri yaşlarda görülmediğini, tip 2 diyabetin ergenlik ve genç yetişkinlikte de sıklaştığını belirtti. Çocukluk çağı obezitesindeki artış, ekran süresinin uzaması, fiziksel aktivite alanlarının azalması ve hazır gıda tüketimi bu riski artırıyor.
Genç yaşta başlayan tip 2 diyabet, böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonları riskini artırıyor. Akarsu, diyabetin artık 50-60 yaş sonrası bir hastalık olarak görülmemesi gerektiğini, çocukluktan itibaren sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıkları kazandırılması gerektiğini söyledi.
Tip 2 diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiği, bazen ilk kez göz veya böbrek testleri sırasında tespit edildiği belirtildi. Çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, kilo kaybı, halsizlik, bulanık görme ve geç iyileşen yaralar diyabet belirtileri arasında yer alıyor. Özellikle 40 yaş üstü bireyler, kilolu kişiler, birinci derece akrabalarında diyabet olanlar, hipertansiyon ve yüksek kan yağları olanların diyabet açısından değerlendirilmesi öneriliyor.
Diyabetin sadece kan şekerini yükseltmekle kalmadığı, vücudun tüm organlarını etkileyen sistemik bir hastalık olduğu vurgulandı. Kontrolsüz diyabet, gözde görme kaybı, böbrek yetmezliği, sinir sisteminde hasar, kalp krizi, inme, ayak yaraları ve uzuv kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabiliyor. Diyabetik nöropati nedeniyle ayaklarda uyuşma ve yanma görülebilir, hastalar yaraları fark etmeyebilir. Bu komplikasyonlar hastaların çalışma hayatını ve bağımsız yaşamını olumsuz etkileyebiliyor.
Tip 2 diyabetin önlenmesinde yaşam tarzı değişikliklerinin büyük önemi bulunuyor. Sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve kilo kontrolü ile hastalığın gelişme riski yüzde 58’e kadar azaltılabiliyor. Başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7’sini vermek ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak hedefleniyor. Tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagil tüketimini artırmak, şekerli içecekler ve işlenmiş gıdaları azaltmak öneriliyor.
Diyabet tedavisinde son yıllarda önemli gelişmeler yaşanıyor. Yeni nesil ilaçlar kan şekerini kontrol ederken kalp ve böbrek sağlığını da koruyabiliyor. Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojileri kan şekeri takibini kolaylaştırarak özellikle tip 1 diyabet hastalarında hipoglisemi riskini azaltıyor.
Reklam & İş Birliği: [email protected]